मुंबई : दरवर्षी 14 जानेवारीला मकर संक्रांतीचा दिवस साजरा केला जातो. या दिवशी सूर्य देव धनु राशीतून निघून मकर राशीत प्रवेश करतो. या दिवसापासून उत्तरायण सुरू होते असे म्हणतात. ज्योतिषशास्त्रात उत्तरायण हा शुभ काळ मानला जातो. भगवान श्रीकृष्णानेही उत्तरायणाचा महिमा श्रीमद्भगवद्गीतेत सांगितला आहे. यामुळेच महाभारत काळात गंगापुत्र भीष्म यांनी सहा महिने बाणांच्या शय्येवर पडून उत्तरायणाची वाट पाहिली होती आणि मकर संक्रांतीच्या दिवशी प्राणत्याग केला होता. जाणून घ्या यांच्याशी संबंधितीची संपूर्ण कथा.

उत्तरायण म्हणजे काय
सूर्याच्या दोन स्थान आहेत, उत्तरायण आणि दक्षिणायन. जेव्हा सूर्य उत्तर दिशेला मकर राशीतून मिथुन राशीत जातो तेव्हा त्याला उत्तरायण म्हणतात. उत्तरायणात दिवस मोठा आणि रात्र लहान होते. याशिवाय सूर्य कर्क राशीतून धनु राशीत दक्षिण दिशेला जातो तेव्हा त्याला दक्षिणायन म्हणतात. दक्षिणायनात रात्र मोठी आणि दिवस लहान असतो. उत्तरायण आणि दक्षिणायन या दोन्हींचा कालावधी प्रत्येकी सहा महिन्यांचा असतो.

अधिक वाचा  एका आयटम नंबरसाठी तब्बल एवढे मानधन घेतात या अभिनेत्री

उत्तरायणाचे महत्त्व
शास्त्रात उत्तरायण हा प्रकाशाचा काळ मानला जातो आणि त्याला देवतांचा काळ म्हटले जाते. यावेळी देवतांची शक्ती खूप वाढते. अशी मान्यता आहे. गीतेमध्ये उत्तरायणाचे महत्त्व सांगताना भगवान श्रीकृष्णांनी सांगितले आहे की, जो माणूस उत्तरायणाच्या वेळी दिवसा उजाडतो आणि शुक्ल पक्षाच्या काळात आपला प्राण त्यागतो, त्याला पुन्हा पुन्हा जन्म-मृत्यूच्या फेऱ्यातून मुक्ती मिळते आणि त्याला मोक्ष प्राप्त होतो. असेही म्हणतात.

भीष्म पितामहांनी उत्तरायणात प्राणत्याग केला
असे म्हणतात की महाभारतातील भीष्म पितामह यांना मृत्यूचे वरदान मिळाले होते. अर्जुनाने त्याला बाणांनी भोसकले तेव्हा सूर्य दक्षिणायन होता. मग भीष्म पितामह बाणांच्या पलंगावर पडून उत्तरायणाची वाट पाहू लागले आणि मकर संक्रांतीच्या दिवशी सूर्याने राशी बदलून उत्तरायण केल्यावर त्यांनी प्राणत्याग केला.